Sơn xịt lon mô hình: chống chảy sơn và sần vỏ cam

Sơn xịt lon (rattle can) là cách nhanh và rẻ để lên màu cho mô hình khi bạn chưa có airbrush. Nhưng hai lỗi khiến người mới nản nhất là sơn bị chảy thành giọt và bề mặt sần như vỏ cam. Bài này chỉ cho bạn nguyên nhân thật của hai lỗi đó và cách xịt để có lớp sơn mịn, đều, không phải chà lại từ đầu.

Vì sao sơn xịt lon hay bị chảy và sần

Hiểu bản chất trước, rồi thao tác mới đúng. Hai lỗi này ngược nhau: một cái do sơn quá nhiều, một cái do sơn quá khô.

Chảy sơn (sơn đọng thành giọt)

Chảy sơn xảy ra khi lượng sơn bám lên bề mặt vượt quá khả năng bám dính, sơn còn ướt trượt xuống theo trọng lực. Nguyên nhân phổ biến: xịt quá gần, giữ lon đứng yên một chỗ, hoặc phun một lớp quá dày muốn ăn màu ngay lần đầu.

Sần vỏ cam

Sần vỏ cam là bề mặt lấm tấm gợn sóng nhỏ. Nó xuất hiện khi hạt sơn đã khô một phần trước lúc chạm mặt nhựa, nên không kịp dàn phẳng. Nguyên nhân: xịt quá xa, xịt trong thời tiết nóng hanh, hoặc lon quá lạnh khiến áp lực yếu và hạt sơn to.

Chuẩn bị trước khi xịt

Phần lớn kết quả được quyết định trước khi bạn bấm nút. Rửa sạch chi tiết để loại dầu tách khuôn, để khô hoàn toàn. Xử lý vết cổng cắt và đường ghép. Với nhựa bóng, một lớp sơn lót (primer) mỏng giúp màu bám và lên đều hơn. Lắc lon ít nhất một phút sau khi nghe tiếng bi kêu để sơn và dung môi trộn đều.

Kỹ thuật xịt đúng

Nguyên tắc cốt lõi: nhiều lớp mỏng, không tham một lớp dày. Giữ lon cách bề mặt khoảng một gang tay (15 đến 20 cm). Bắt đầu bấm nút khi lon đã ở ngoài rìa chi tiết, quét ngang qua với tốc độ đều, rồi nhả nút khi đã đi khỏi rìa bên kia. Cách này tránh đọng sơn ở điểm bắt đầu và kết thúc.

Lớp đầu tiên nên là lớp phủ nhẹ, mờ, còn thấy nhựa bên dưới, chỉ để tạo chân bám. Chờ vài phút cho se mặt rồi xịt lớp tiếp theo dày hơn một chút. Thường ba đến bốn lớp mỏng sẽ cho màu đều và no hơn hẳn một lớp dày ướt.

Ví dụ thực tế

Một người sơn khiên trắng cho mô hình trong ngày Sài Gòn nắng gắt, xịt cách khoảng 30 cm cho khỏi chảy. Kết quả bề mặt trắng nhưng sờ nhám như giấy ráp mịn, đó là sần vỏ cam vì sơn khô trên đường bay. Cách sửa: rút khoảng cách lại còn 15 cm, xịt lớp mỏng hơn nhưng đi nhanh tay và nhiều lượt, ngồi trong phòng mát. Bề mặt lần hai bóng phẳng thấy rõ. Nếu miếng cũ đã sần, chà nhẹ bằng nhám 1000 đến 1500 cho phẳng rồi xịt đè một lớp mỏng.

Mot lua chon dang chu y la Bảng Xếp Hạng.

Lỗi thường gặp và cách sửa

Các bước cần nhớ

• Rửa sạch, để khô, xử lý vết ghép trước khi sơn.
• Lắc lon tối thiểu một phút cho đến khi bi kêu đều.
• Xịt thử lên bìa giấy để kiểm tra tia sơn.
• Giữ khoảng cách 15 đến 20 cm, quét ngang đều tay.
• Chia thành ba đến bốn lớp mỏng, chờ se mặt giữa các lớp.
• Chọn phòng mát, thoáng gió, tránh ngày nồm ẩm.
• Đeo khẩu trang lọc hơi và sơn nơi thông khí.

Kết luận

Sơn xịt lon đẹp không nằm ở lon đắt tiền mà ở thói quen xịt nhiều lớp mỏng, đúng khoảng cách và đúng điều kiện thời tiết. Bước tiếp theo của bạn: lấy một miếng nhựa thừa hoặc runner, tập quét ngang cho quen tay và tự canh khoảng cách trước khi động vào chi tiết thật.

Câu hỏi thường gặp

Có cần sơn lót primer không?

Không bắt buộc, nhưng nên. Primer giúp màu bám chắc, lên đều và lộ ra các vết xước còn sót để bạn sửa trước khi lên màu chính.

Xịt bao lâu thì phủ lớp tiếp theo?

Tùy sơn và nhiệt độ, thường vài phút cho se mặt giữa các lớp mỏng. Nếu định chà nhám hay dán decal thì nên chờ khô hoàn toàn, thường vài giờ đến một ngày.

Trời nồm ẩm có xịt được không?

Nên tránh. Độ ẩm cao dễ gây trắng phấn do hơi nước ngưng trong lớp sơn. Chờ ngày khô ráo hoặc dùng phòng có máy hút ẩm.

Lỡ bị chảy sơn thì cứu được không?

Được. Chờ khô thật kỹ, chà phẳng chỗ chảy bằng nhám mịn 1000 đến 1500, lau sạch bụi rồi xịt đè lớp mỏng.

Tham khảo

Hướng dẫn sử dụng in trên lon và tài liệu kỹ thuật của các hãng sơn mô hình phổ biến như Tamiya và Mr. Hobby (GSI Creos). Phần còn lại dựa trên kinh nghiệm thực hành khi làm mô hình.